و نظراً مىدانسته قلباً و عملًا شهود مىنمايد و از مرحله « تعلق » قلبى به حقيقت توحيد به مرحله‌ى « تخلق » وجدانى و مشاهده عيانى اين حقيقت نائل مىگردد . پس از اين مرحله ، چنانچه لطف خاص‌الخاص خداوند شامل حال بنده شود و جذبه معبود ، او را مطلقاً از خود بربايد و فناى مطلق و اتصال به مقام روحانيت و ولايت انسان كامل و معصوم كه همان مقام الله و آيت الله و وجه‌الله است دست دهد ، حقيقت توحيد در وجود عارف « تحقق » و عينيت مىيابد و در اين مرحله عارف نه تنها مىداند و مىبيند كه كسى و چيزى و خدايى جز الله نيست بلكه وجودش حروف و كلمات و تجلياتى مىشود كه با آن خداى تبارك و تعالى به وحدانيت خود شهادت مىدهد : شهد الله انه لا إله الا هو و الملائكه و اولوا العلم قائماً بالقسط لا إله الا هو العزيز الحكيم و صلى الله على محمد و آله .